Mapy rosyjskie i radzieckie zasługują na uwagę, ze względu na długoletnią obecność kartografii rosyjskiej i radzieckiej na ziemiach Polski i Europy Środkowej i znaczący wpływ jaki miały na rozwój kartografii tego rejonu. Map tych brakuje jednak, nie tylko w postaci skanów, ale też w bibliotekach i archiwach. Postaramy się zatem udostępnić to, co wpadnie nam w ręce, przy okazji zajmowania się naszym głównym tematem.


Skale map używanych w Rosji i Związku Radzieckim

Do 1917 - mapy carskie Imperium Rosyjskiego: Okres 1918-1945, mapy RKKA Okres 1945-2009, mapy genstabu i GUGK (wojskowe i cywilne)

[mapy, ktorymi w zasadzie sie nie zajmujemy]
I okres do ok. roku 1849, mapy w skalach calowych: II okres, po roku 1850: do lat 1940-ych mapy w skalach: (jeśli nie zmieniono skali na metrową) od roku 1926/1930 do 1945 mapy w skalach:
         
40 wiorst w calu40 wiorst w calu40 wiorst w calu
1:1 680 000
1:500 0001:1 000 000
25 wiorst w calu25 wiorst w calu25 wiorst w calu
1:1 050 000
1:300 0001:500 000
10 wiorst w calu
(mapa Schuberta)
10 wiorst w calu
(tzw. mapa Strielbickiego)
20 wiorst w calu (?)
1:840 000
1:200 0001:300 000
6 wiorst w calu6 wiorst w calu15 wiorst w calu1:100 0001:200 000
5 wiorst w calu5 wiorst w calu10 wiorst w calu
1:420 000
1:50 0001:100 000
3 wiorsty w calu3 wiorsty w calu
(3-wiorstówka zach. Rosji)1:126 000
8 wiorst w calu (?)1:25 0001:50 000
zdjęcia topograficzne i różne mapy w skalach:2 wiorsty w calu(1:84 000)6 wiorst w calu
1:252 000
1:10 0001:25 000
2 wiorsty w calu1 wiorsta w calu
(jednowiorstówka)1:42 000
5 wiorst w calu
1:210 000
1:5 0001:10 000
1 wiorsta w calu0,5 wiorst w calu
(półwiorstówka)
3 wiorsty w calu, tzw.
1:126 000
1:2 000 (plany)1:5 000
0,5 wiorsty w caluPlany2 wiorsty w calu
1:84 000
mapy i w skalach calowych jak wyżej, na terytoria, gdzie nie było map w skali metrowej1:2000 (plany)
    1 wiorsta w calu
1:42 000
   
    0.5 wiorsty w calu
1:21 000
   
    plany   

Informacje ze strony zecernia dotyczące głównych typów map rosyjskich na ziemiach polskich:

Mapy rosyjskie - tzw. “wiorstówki”
Początkowo Rosjanie rozpoczęli opracowywanie zdjęć topograficznych na terenach polskich w 1880 r. w skali 1:21.000, lecz już w 1908 r. dla przyspieszenia wykonania całości pokrycia zmniejszono skalę zdjęć do 1:42.000. W 1918 r. Wojskowy Instytut Geograficzny nie otrzymał żadnych oryginalnych zdjęć topograficznych, dysponował natomiast znaczną liczbą kopii. Stan ich był bardzo dobry, a dzięki zastosowaniu doskonałego papieru zniekształcenia mechaniczne niewielkie.

Ze względu na skomplikowany układ triangulacji pojawił się problem zachowania dokładności kartometrycznej. Kartografowie WIG przez długi czas wykorzystywali kopie, które były podstawowym materiałem źródłowym do opracowywania polskich map szczegółowych z terenu byłego zaboru rosyjskiego.

Pół-, jedno- i dwuwiorstówki opracowane i wydane były w odwzorowaniu wielościennym Müfflinga. Skala wynikała z systemu miar przyjętego w Rosji (cale i wiorsty), a długość geograficzną liczono od południka Pułkowo.

Półwiorstówka (1 cal na mapie równał się 0,5 wiorsty w terenie) czyli oryginalne zdjęcie topograficzne w skali 1:21.000 na terenach byłego Królestwa Kongresowego wykonane w latach 1880-1912. W okresie poprzedzającym wybuch I wojny światowej wydano mapę o tej samej skali jako jednokolorową kopię zdjęcia topograficznego (rzeźba terenu przedstawiona za pomocą warstwic). Rozmiar arkusza: 5’ szerokości i 9’ długości geograficznej. Zdjęciem tym pokryto obszar między granicą zaboru na zachodzie a mniej więcej południkiem przechodzącym przez Równe na Wołyniu.

Jednowiorstówka (w skali 1:42.000) czyli wykonane w latach 1899-1913 oryginalne zdjęcia topograficzne w zmniejszonej skali. Było to spowodowane koniecznością przyspieszenia prac polowych. Przeprowadzono także pewną generalizację, rezygnując z części mniej istotnych szczegółów. Jednokolorowa mapa wydana została na podstawie zdjęć topograficznych oraz fotomechanicznego zmniejszenia zdjęć topograficznych w skali 1:21.000. Rozmiary arkusza: 10’ szerokości i 15’ długości geograficznej.

Dwuwiorstówka (Nowaja Topograficzeskaja Karta Zapadnoj Rossii 1:84.000) wydawana od 1883 r. na podstawie oryginalnych zdjęć topograficznych (w skali 1:21.000 lub 1:42.000). Druk dwukolorowy (brązowym - rzeźba terenu przedstawiona za pomocą warstwic, czarnym - treść mapy). Arkusze tej mapy miały rozmiary 15’ szerokości i 27’ długości geograficznej. Wywarła ona znaczny wpływ na prace WIG-u, służąc jako materiał podstawowy, w przypadku gdy nie było map dokładniejszych.

Trzy- lub trójwiorstówka (Wojenno-Topograficzeskaja Karta Jewropiejskoj Rossii 1:126.000) wykonana została w latach 1845-1889 w odwzorowaniu Bonne’a na elipsoidzie Walbecka. Mapa jednokolorowa (rzeźba terenu przedstawiona była metodą kreskową). Rozmiary arkusza: 20’ szerokości i 20’ długości geograficznej (?). W okresie do 1926 r. stanowiła dla polskich topografów podstawę przeprowadzania reambulacji obszarów Polesia (jedyna dokładna mapa tego terenu). Wydano łącznie 505 arkuszy o formacie 61 x 45 cm.

Dziesięciowiorstówka (w skali 1:420.000) była aktualizowana i na nowo wydawana do lat 30. XX w. Mapa trójbarwna, mimo większej skali niż trzywiorstówka jest czasami od niej bardziej dokładna. Wydano łącznie 168 arkuszy formatu 67 x 52 cm.

Dwudziestopięciowiorstówka (w skali 1:1.050.000) podobnie jak dziesięciowiorstówka nie zostały wykorzystane przez WIG podczas opracowywania map zarówna dla wojska, jak i dla celów cywilnych.

Miary rosyjskie:
1 cal rosyjski = 2,54 cm (dokładniej 2,53995 cm)
1 stopa = 12 cali = 30,48 cm
1 krok = 28 cali = 71,12 cm
1 sążeń = 3 kroki = 7 stóp = 84 cale = 2,1336 m
1 wiorsta = 500 sążni = 42000 cali = 1,06678 km
1 mila = 8 wiorst = 8,53431 km


Na początek dwie mapy rosyjskie będące kopiami map państw “ościennych”.

Kopia mapy niemieckiej Karte des Deutschen Reiches w skali 1:100 - nietypowa, bo składająca się z dwóch arkuszy (nr 166 Osterode (Ostróda) i 198 Gilgenburg - Dąbrówno) na jednym arkuszu mapy. Plik 17.6 Mb. Przedruk dość mało czytelny, wyd. z roku 1913
KDR 166 Osterode in Ost-Pr. + 198 Gilgenburg

Kopia mapy austro-węgierskiej pokazującą pogranicze rosyjsko-galicyjskie (arkusz K.u.K.) z okolic Sandomierza w skali 1:75,000, z dodrukowanymi nazwami miejscowości w cyrylicy oraz obrysem miejscowości, linii kolejowych, dróg, itd. 400 dpi, ok 14 Mb.
Рядъ 3 Лиcтъ XXV ABCTPO-BEНГPIЯ CAНДOMИP и TAPНOБPЖEГЪ (Rjad''' 3 List XXV AVSTRO-VENGRIA: SANDOMIR i  TARNOBZHEG)

Dla porównania, oryginalna mapa austro-węgierska, choć w znacznie starszym wydaniu (ok 1878), do pobrania w tej samej rozdzielczości, wielkosc pliku (ok 14 Mb):
ZONE 3 COL XXV TARNOBRZEG

Mapy rosyjskie w skali 1:21 000 (półwiorstówka)

+ "Wykaz triangulacyj rosyjskich na ziemiach polskich" (2,4 MB)
(skan z publikacji: Józef Kreutzinger: Topografja. Pomiar i Zdjęcie Kraju, Kartografja i Wojskowe Znaczenie Terenu, Warszawa 1928
(postaramy się wkrótce udostępnić skan tej ciekawej książki)
Nazwa i numeracja arkusza
(cyrylica)
Nazwa i numeracja arkusza
(transliteracja)
rok wydaniarozmiar plikuuwagi dodatkowe
XII-15-И СУВАЛК. ГУБ.
XII-15-I MARYAMP. UZDA (okreg Maryampol)18898.6gubernia suwalska

Mapy rosyjskie radzieckie w skali 1:42 000 (jednowiorstówka)
(skala używana Rosji a nastepnie w ZSRR do czasu przejścia, ok. 1935 r., na skalę 1:50 000)

Obecny stan zbiorów map 1:42 000 w Mapsterze (skorowidz)

Mapy rosyjskie i radzieckie w skali 1:84 000 (dwuwiorstówka)
Obecny stan zbiorów map 1:84 000 w Mapsterze (skorowidz)


Mapy rosyjskie  w skali 1:126 000 (trzywiorstówka)
Skorowidz datowany na 1944 r. (160 kb)


Mapy radzieckie / w skali metrowej

Uwaga: podział na arkusze map radzieckich stosowany jest również w nieco starszych mapach polskich. Ponieważ nie mamy oryginalnego, radzieckiego skorowidza „z epoki”, umieszczamy skorowidz polski, z czasów PRL, ok 1970 - 1984 r., rozmiar ok 5 MB, obejmuje Polskę i Europę Zachodnią - podział na arkusze wg. alfabetu łacińskiego.

Skorowidz arkuszy map w skalach 1:25 000 - 1 mln

Oryginalne oznaczenie arkuszy map 1:50,000, alfabet rosyjski (w uproszczeniu nazywany cyrylicą")

AБ
BГ


Oznaczenie arkuszy map 1:50,000, zapis nazwy pliku w transliteracji alfabetu rosyjskiego do alfabetu łacinskiego

A B
V G


odpowiednik polski zapisu numeracji arkuszy (nadal używany na mapach polskich)

AB
CD


Ponieważ duża część nazw geograficznych (nazw arkuszy) została zapisana na mapach radzieckich „fonetycznie”, tzn. zgodnie z wymową rosyjską, dla ułatwienia podajemy obok nazwy oryginalne, niemieckie i polskie (również współczesne)

Mapa radziecka w skali 1:25 000
Posiadamy zaledwie kilka arkuszy w tej skali, w tym, historycznie ciekawy - Warszawa, dat. na 08.09.1944,  niestety jest to tylko powiekszenie fragmentu mapy radzieckiej w skali 1:50 000 (n.b. nie mamy oryginalnego arkusza mapy w tej skali)


Nazwa i numeracja arkusza (cyrylica)Nazwa i numeracja arkusza
(transliteracja)
Rok wydaniaRozmiar pliku (MB)Uwagi dodatkowe
+N-35-40-A-a (ГРИЦЮНЫ)GRYCYUNY19438Osiem arkuszy z Kresów Płn-wschodnich
+N-35-40-A-b (КОРКОЖНИШКИ)KORKOZHNISHKI19436.5
+N-35-40-A-v (СТРИПУНЫ)STRIPUNY19437.8
+N-35-40-A-г (БУЙВИДЗЫ)BUJVIDZY19437.9
+N-35-40-B-v (ПРЕНЫ)PRENY19437.8
+N-35-40-V-a (БЕЗДАНЫ)BEZDANY19438.1
+N-35-40-V-v (МИЦКУНЫ)MICKUNY19437.9
+N-35-40-V-г (ЛАВАРИШКИ)LAVARISHKI19438.3
+M-34-79-Г-г (ЯСЛО) ЛИСТ 3YASLO12.194411.3Cztery arkusze specjalne, nie do końca odpowiadające regularnemu podziałowi na arkusze (mini-skorowidz w lewym-dolnym rogu każdej z trzech dostępnych map). Powiększenia map 1:50 000.
+M-34-80-V-v (ТАПНОВЕЦ) ЛИСТ 1TARNOVEC12.19449.6
+M-34-91-B-b (ДЕМБОВЕЦ) ЛИСТ 4DEMBOVEC12.19449.9
N-34-138-Б-б (ВАРШАВА)N-34-138-B-b (VARSHAVA)
Warszawa (Pln)
08.09.19444.9ДЛЯ СЛУЖЕБНОГО ПОЛЬЗОВАНИЯ - DO UŻYTKU SŁUŻBOWEGO
przeskalowana mapa 1:50 000

Radzieckie mapy polskiego Wołynia w skali 1:25 000, datowane na pierwsze miesiące 1939 roku. Nieznana liczba arkuszy tego typu map, przypuszczalnie wydano ich ok. 600 lub więcej.

Uwaga: mapy te są faktycznie przeskalowaną wersją carskich zdjęć topograficznych z przełomu XIX i XX wieku, w skali 1:21 000 tzw. “półwiorstówek” i nie zawierają żadnych uaktualnień. Dlatego też stan sytuacji w terenie opierać trzeba na dacie carskiego zdjęcia topograficznego podanego w lewym górnym rogu każdego arkusza.

Skorowidz w Mapsterze

Mapy w skali 1:50,000 wydane przez ГЕНЕРАЛЬНЫЙ ШТАБ КРАСНОЙ АРМИИ (Sztab Generalny Armii Czerwonej), w latach. ok 1935 - 1945 (oczywiście były wydawane i później, ale te nas chwilowo nie interesują). Mapy oparte na wydaniach WIG w skali 1:100,000, mapach niemieckich (Messtischblatt 1:25,000 i Grossblatt 1:100,000),  wcześniejszych mapach rosyjskich, sprzed 1917 roku, w skalach od 1:21,000 do 1:42 000, oraz mapach austro-wegierskich
Rozdzielczość plików: 600 dpi, 400 dpi i 300 dpi.

Uwaga: ze względu na dużą ilość arkuszy map, głównie radzieckich, lista  map w skali 1:50 000 poniżej nie będzie uaktualniana.
Bieżąca lista dostępnych skanów (obecnie ok 1040 arkuszy w skali 1:50 000), oraz same skany znajdują się na Mapsterze.

Większość arkuszy (w rozdzielczości 300 dpi) udostępniona dzięki uprzejmości Uniwersytetu w Greifswald

Proszę pamiętać, że arkusze tej mapy zajmują duży obszar Europy, dlatego skorowidz tych map w Mapsterze ładuje się długo.

Mapy radzieckie w skali 1:100 000
Uwaga: ze względu na dużą ilość arkuszy map, głównie radzieckich, lista  map w skali 1:100 000 poniżej nie będzie uaktualniana.
Bieżąca lista dostępnych skanów (obecnie ok 400 arkuszy w skali 1:100 000), oraz same skany znajdują się na Mapsterze.

Większość arkuszy (w rozdzielczości 300 dpi) udostępniona dzięki uprzejmości Uniwersytetu w Greifswald

Proszę pamiętać, że arkusze tej mapy zajmują duży obszar Europy, dlatego skorowidz tych map w Mapsterze ładuje się długo.

Mapy radzieckie w skali 1:200 000
Uwaga: ze względu na dużą ilość arkuszy map, głównie radzieckich, lista  map w skali 1:200 000 poniżej nie będzie uaktualniana. Wszystkie zebrane do tej pory skany, w wersji dwuarkuszowej i czteroarkuszowej, dostępne są do pobrania z Mapstera.

Większość arkuszy (w rozdzielczości 300 dpi) udostępniona dzięki uprzejmości Uniwersytetu w Greifswald

Proszę pamiętać, że arkusze tej mapy zajmują duży obszar Europy, dlatego skorowidze tych map w Mapsterze ładuja się długo!


Mapy radzieckie w skali 1:500 000
Uwaga: ze względu na dużą ilość arkuszy map, głównie radzieckich, lista  map w skali 1:500 000 poniżej nie będzie uaktualniana. Wszystkie zebrane do tej pory skany dostępne są do pobrania z Mapstera - proszę pamiętać, że arkusze tej mapy zajmują duży obszar Europy, dlatego skorowidz tych map w Mapsterze ładuje się długo!

Większość arkuszy (w rozdzielczości 300 dpi) udostępniona dzięki uprzejmości Uniwersytetu w Greifswald


Mapy radzieckie w skali 1:1 000 000 (tzw. "milionówka") w układzie międzynarodowym
Uwaga: ze względu na dużą ilość arkuszy map, głównie radzieckich, lista  map w skali 1:1 000 000  nie będzie uaktualniana. Wszystkie zebrane do tej pory skany dostępne są do pobrania z Mapstera - proszę pamiętać, że arkusze tej mapy zajmują duży obszar Europy, dlatego skorowidz tych map w Mapsterze ładuje się długo!

Wszystkie arkusze, w rozdzielczości 300 dpi udostępnione dzięki uprzejmości Uniwersytetu w Greifswald

Na koniec duża mapa przeglądowa w skali 1:2,5 mln - tytuł wyjaśnia wszystko - „Moskwa, Berlin", datowana na marzec 1944 rok. Interesujący przebieg granic między ZSRR a "resztą świata".
Całość: 26,9 Mb Mocква, Берлин Лиcтъ 2 (Moskva, Berlin List 2)