pGermanMaps1919-1945
Na stronie tej dostępne są mapy
niemieckie, głownie Polski i innych
krajów Europy Środkowej. i Wschodniej. Mapy te tworzył przede wszystkim
Reichsamt für Landesaufnahme (1921– 1945) następca Königlich
Preußischen Landesaufnahme (do roku 1918).
Uwaga:
ponieważ niektóre pliki mogą być duże (do 90 Mb!), radzimy nie otwierać
większych skanów w przeglądarce (Internet Explorer, Firefox, itd.), bo
zwykle spowoduje to „zwis” programu (a czasem i komputera). Najlepiej
pobrać pliki (PRAWY klik myszy na plik i wybór opcji: „zachowaj
jako...”), po czym otwierać pobrane pliki za pomocą dowolnego
zainstalowanego programu graficznego (irfanview, photoshop, global
mapper, itd.).
Niemieckie mapy w skali 1:25 000, tzn „Meßtischblatt”, lub
„Topographische Karte” (TK) można pobrać z projektu
Mapster.
Wśród poniższych skanów znajdują się też mapy innych niemieckich
instytucji:
• OKH/Gen St d. H (Oberkommando des
Heeres / Generalstab des Heeres),
Chef des Kriegskarten- und Vermeßungsgewesens. Wydział ten, równolegle
do RfL, tworzył mapy, również ziem polskich i innych. Zwykle były to
przedruki przedwojennych map WIG w skali 1:100 000 (poczwórne, na wzór
niemieckich arkuszy zbiorczych Einheitsblatt) oraz w skali 1:25 000 w
rożnych wariantach (powiększenia wigowskich „setek”, przedruki polskiej
mapy 1:25 000, mieszanki powiększeń mapy WIG w skali 100K i mapy WIG w
skali 25K, lub nowe mapy opracowane na podstawie polskich materiałów
przejętych po kampanii wrześniowej. Kilkanaście przykładów takich map
dostępnych jest w dziale map WIG 1:25000. Ogólnie mówiąc, o ile RfL
zajmował się mapami III Rzeszy i terenów do niej przyłączonych, wydział
Chef des Kriegskarten- und Vermeßungsgewesens drukował mapy na potrzeby
niemieckiej armii, głównie obszarów, na których toczyły się walki. Mapy
tak sygnowane pochodzą z lat 1940 – 1945.
• IV Mil.-Geo. (Abteilung für
Kriegskarten und Vermeßungswesen),
zajmował się przygotowaniem materiałów, w tym map ogólnych,
szczegółowych i planów miast, dotyczących państw, które stały się, lub
mogłyby być celem ataku III Rzeszy. Uwaga: mapy oraz plany miast
wykonane przez IV Mil.-Geo zostaną przeniesione na oddzielna pod-stronę,
• Generalstab der Luftwaffe, 7
Abteilung, wykorzystujący istniejące już
przedruki map polskich, radzieckich i innych, np. mapy niemieckie
Übersichtskarte von Mitteleuropa, jako mapy lotnicze.
Pozostałe skany poniżej to dość
przypadkowy zbiór map turystycznych i
przeglądowych różnych wydawnictw niemieckich, które wpadły nam w ręce.
Mapy uporządkowane są
chronologicznie, tzn. (-1918), (1919-1945),
następnym kryterium jest skala
Skróty
KdwR – Karte des westlichen Rußlands
(1:100 000), mapa z ok 1900 -
1921, wykorzystywana do końca II wojny swiatowej na
terenie głównie Litwy, Łotwy i Estonii
ÜvM – Übersichtskarte von
Mitteleuropa (1:300 000), ok 1942 roku
wydzielono część map tego typu, mniej więcej na wschód od Królewca,
jako podtyp „Osteuropa” (OstE)
KDR – Karte des Deutschen Reiches
(Mapa Rzeszy Niemieckiej), 1:100 000
OstE – Ost Europa (1:300 000)
KvM – Karte von Mitteleuropa (1:500
000)
WK – Weltkarte (1: 1 mln)
WIG – Wojskowy Instytut Geograficzny,
mapa taktyczna (1:100 000)
KPL – Königlich Preußischen
Landesaufnahme ( - 1918)
RfL – Reichsamt für Landesaufnahme
(1920 - 1945)
Ausg. - (Ausgabe) wydanie
uaktualnienie: 11 czerwca 2013 r
Mapa 1:25 000 (Mestischblatt).
Poniżej przedstawiamy ciekawsze
skorowidze tej mapy (część wschodnia),
z roku 1940 i 1942, oraz skorowidz powojennych wydań amerykańskich, z
lat 50. pokazujący prawdopodobnie najdalszy zasięg map tego typu na
wschód. Wszystkie arkusze tej mapy dostępne są do pobrania
w Mapsterze
| |
Tytuł arkusza |
Typ |
Skala |
Kolory |
Mb |
Dpi |
Rok |
Wydawca |
Uwagi |
| |
Topografische
Karten (Meßtischblätter) 1:25 000
|
- |
- |
3 |
30 |
? |
1940 |
Reichsamt für Landesaufnahme |
|
| |
Topografische
Karten (Meßtischblätter) 1:25 000 Östliche Hälfte |
- |
- |
3 |
18 |
? |
1942 |
Reichsamt für Landesaufnahme |
|
|
INDEX
TO GSGS 4414 (GERMANY 1:25,000) |
- |
- |
3 |
12.5 |
300 |
1944 |
Directorate of Military Survey (GSGS) |
Brytyjski skorowidz map niemieckich z 1944
r, z "NOTES
ON G.S.G.S. MAPS OF GERMANY DENMARK AND CENTRAL EUROPE" (MARCH 1944)
|
| |
OPERATIONAL
INDEX OF WESTERN & CENTRAL EUROPE FOR, 1:25,000 SCALE MAPS
SHEET 2
OF 6 |
|
|
3 |
21 |
300 |
1953 |
Army Map Service (AMS) |
Ukazuje mapy pokrywające prawie cały
obszar Niemiec oraz zachodnią część Polski, tzw. „ziemie odzyskane” |
|
OPERATIONAL
INDEX OF WESTERN & CENTRAL EUROPE FOR, 1:25,000 SCALE MAPS
SHEET 5
OF 6 |
|
|
|
17.3 |
300 |
1953 |
Army Map Service (AMS) |
Ukazuje wschodnie krańce
zasięgu Topographische Karte, od Litwy poprzez (praktycznie całą)
Polskę, Czechosłowację i
Węgry |
|
MAP SETS PUBLISHED BY MIL.-GEO |
- |
- |
3 |
5.5 |
300 |
1950 |
Army Map Service (AMS) |
Powojenny, amerykański skorowidz
niemieckiej, specjalnych wydań map
produkowanych przez IV Mil.-Geo. Skorowidz pokazuje wydania zdobyte po
wojnie w Niemczech, oraz wydania, które został wydane, jednak nie udało
się ich "przechwycić". |
Fotomapy
niemieckie w skali 1:25 000 (tzw. Bildplan i Bildskizze) z lat 1939 –
1944, ze zbiorów Wydziału Nauk Geograficznych
i Geologicznych, Uniwersytetu im. A. Mickiewicza w Poznaniu,
zwykle 600 lub 400 dpi.
Fotomapy te obejmowały
całą III Rzeszę (w granicach do 1937 roku), prawdopodobnie całe
terytorium II RP wcielone po 1939 roku do
Niemiec, nieznany obszar Polski środkowej, oraz – również nieznany
(jeszcze) obszar Kresów.
Z wielu względów fotomapa nie dorównuje czytelnością mapie
w tej samej skali, istotne jest jednak, że pokazuje faktyczny stan na
dany rok. Nie należy się jednak spodziewać szczegółów w stylu google
earth.
Na większości arkuszy brak jest daty ich wydania, podano jednak
najważniejszą informację, daty przelotów, podczas których wykonano
zdjęcia (w lewym dolnym rogu arkusza)
Fotomapy niemieckie z interesujących nas obszarów wykonane są zgodnie z
trzema typami map:
1.
Messtischblatt,
czyli “Topographische Karte” – arkusze z III Rzeszy i z terenów Polski
wcielonych do III Rzeszy mają numerację zgodną z (nową) numeracją
Messtischblattów i obejmują dokładnie obszar danego arkusza mapy (link
do skorowidza w Mapsterze)
2.
Mapy w numeracji map WIG w skali
1:100 tysięcy, po przeskalowaniu do 1:25 000. (link do skorowidza w
Mapsterze).
Numerację
tego typu fotomap oparto na schemacie WIG, w uproszczeniu, np. polski
„Pas 44 Słup 27 Wieluń” = niemiecki „4427 Wielun”. Następnie arkusz
taki podzielono na ćwiartki, oznaczone kolejno:
- NW (Nordwest) – północny zachód
- NO (Nordost) – północny wschód
- SO (Suedost) – południowy wschód
- SW (Suedwest) – południowy zachód
Arkusze
tych fotomap są dużo większe, niż pozostałych, i prawdopodobnie
przygotowano je w 1939 roku, „z okazji” zbliżającej się inwazji na
Polskę. Zdjęcia wykonywane były z dużej wysokości i nie są tak ostre,
mimo wysokiej rozdzielczości, jak pozostałe fotomapy.
3.
Fotomapy w numeracji map WIG w
skali 1:25 tysięcy, (link do skorowidza w Mapsterze)
Numerację
tego typu fotomap również oparto na schemacie WIG, w uproszczeniu, np.
polski „Pas 40 - Słup 29 – A Kutno” = niemiecki „4029A Kutno”.
Większość tego typu fotomap datowana jest na 1944 rok.
4.
Fotomapy
z Kresów. Ponieważ nie mamy jeszcze żadnych arkuszy tego typu, można
powiedzieć tylko tyle, że podzielono jest wg. systemu map radzieckich
(tzw. „system międzynarodowy”), zgodny z numeracją map 1:25 000 używaną
po wojnie również w PRL.
Wielkość plików: 10 – 22 Mb.
Pozostałe fotomapy niemieckie pozyskamy z innych źródeł, dopiero w 2014
roku.
|
Niemieckie mapy z
pogranicza
polsko-czeskiego, w skali 1:10 000, prawdopodobnie powstałe z
przeskalowania niemieckiej mapy podstawowej (Grundkarte w skali 1:5
000). Polskie nazwy miejscowości zostały podlinkowane do stron, gdzie
obejrzeć można okolice miejscowości w dowolnym programie lub
przeglądarce zdjęć satelitarnych lub map (bing, google maps, wikimapia,
itd). Pliki ok 11 - 18 Mb.
Falkenberg
(1926) [Sokolec]
Tuntschendorf
(1926) [Tlumaczów]
Wünschelburg
(1926) [Radków]
____________________
Ciekawostka
kartograficzna, mapa z serii Ed 25 (Deutsches Reich). Sama treść nie
jest niczym ciekawym, jest to przeskalowana mapa polska, choc jako
źródło
podano skalę: “Polnische Karte 1:75 000” i, kolejna ciekawostka, nie
zamieszczono ostrzeżenia, że mapa nie nadaje się do strzelań
(artyleryjskich).
Ciekawy jest podział arkusza, Blatt Nr. 366-D-3,
Radom SW, zgodny z nowym podziałem wg. numeracji Grossblattów (Nr 366)
i numeracji map w skali 1:50 tysięcy (praktycznie niewydanych), w
podziale literowym (366 A, B, C, D), które z kolei dzielić miano na
ćwiartki (1, 2, 3, 4). Mapy w takim cięciu wydano prawdopodobnie na
niewielkim obszarze (okolice Radomia, Kielc, być może też Rozwadowa),
dolny obszar już w standardowej numeracji map 1:25 tyś przejętej od
WIG, tj. 4432A (czyli wigowski Pas 44 Słup 32 A) i 4432B (Pas 44 Słup
32 B).
Wydanie prawdopodobnie ostatnie (styczeń 1945 roku)
Deutsches
Reich 1:25 000 Blatt Nr. 366-D-3 Radom SW (ok 12 Mb)
Pozostałe
arkusze tego typu (kilka) obejrzeć można w Mapsterze.
Mapa Niemiec (Deutsche Karte) w
skali 1:50 000. (link do skorowidza i arkuszy w Mapsterze)
Mapa ta miała
zastąpić przestarzałą i mało czytelną mapę Rzeszy Niemieckiej w skali
1:100 tyś, ale nigdy nie została wdrożona na dużą skale, (oprócz terenu
płd. Niemiec, np. Bawarii, gdzie mapy w tej skali były tworzone
znacznie wcześniej). Wydanie z lat 30. XX objęło głównie tereny wokół
Berlina, wydrukowano tez ok ok. 30 - 50 arkuszy z „rejonu dolnej Odry”
i kilka na Pomorzu: próbne, małe arkusze ok. 1927/1928 roku, a większe
arkusze w latach 1937 - 1939.
Mapa 1:50 000 terenów okupowanych, tzw. “Deutsche Reich, ehem. Polen”. Link do arkuszy (kilku) w Mapsterze.
O
mapie tej wiadomo bardzo niewiele. Oprócz skali nie ma nic wspólnego z
wyżej wymienioną mapą niemiecką (Deutsche Karte). Wg. niemieckich
informacji z połowy 1944 (Planheft ehem. Polnisches Raum, Juli 1944):
„Istnieją
plany stworzenia mapy do kierowania ogniem artylerii na potrzeby
walczących oddziałów. Regularny arkusz mapy Ed50 pokrywa ¼ arkusza mapy
typu Grossblatt Ed100. Jednak konieczność przyspieszenia dostaw map
spowodowała konieczność podziału również normalnego arkusza Ed50 na
cztery mniejsze. W ten sposób arkusz mapy Grossblatt Ed100 składa się z
4 arkuszy regularnych w skali 1:50 000 (Ed50) lub też 16 arkuszy małych
w skali 1:50 000.
Oznakowanie arkuszy Ed50:
Arkusze regularne zgodne będą z numeracją Grossblattów, dodatkowo zawierać będą literę od A do D, np. 375B
Arkusze
małe zgodne będą z numeracją Grossblattów, a oprócz litery od A do D
zaopatrzone będą również w cyfrę od 1 do 4, np. 375B-3
(...)”
Wg.
skorowidzów amerykańskich z lat 50. XX wieku (poniżej), w między lutym
a grudniem 1944 roku wydano kilkadziesiąt małych i co najmniej
kilkanaście dużych arkuszy tej mapy pokrywających, sporadycznie, obszar
od Polesia aż po centralną Polskę i Czechy. Źródła, na podstawie
których wykonano te mapy to: mapy WIG w skali 1:100 tyś
(przeskalowane), mapy WIG 1:25 tyś, nieopublikowane przed wojna
materiały źródłowe WIG, oraz niemieckie zdjęcia lotnicze z 1944 roku.
Cztery dostępne arkusze tej mapy (w Mapsterze)
Skorowidze powojenne:
| Tytuł arkusza | Mb | dpi | Wydawca | Uwagi | INDEX TO MAPS OF POLAND
DEUTSCHES REICH 1:50,000 1 of 3 | 4.8 | 200 | Army Map Service (AMS), ok. 1951 | Cyfry w lewym górnym rogu wydanych arkuszy oznaczają miesiąc i rok wydania danego arkusza
Skorowidz pokazuje zasięg (niewielki) arkuszy tej mapy na wschód od Brześcia, aż po Dawidgródek. | INDEX TO MAPS OF POLAND
DEUTSCHES REICH 1:50,000 2 of 3 | 4.6 | 200 | Army Map Service (AMS), ok. 1951 | `Skorowidz
pokazuje główny zasięg tej mapy w Polsce środkowej (między Częstochową
– Radomiem – Lublinem i Tarnowem, oraz pojedyncze arkusze na południu
(Czechy, okolice Worochty). | INDEX TO MAPS OF POLAND
DEUTSCHES REICH 1:50,000 3 of 3 | 5.1 | 200 | Army Map Service (AMS), ok. 1951 | Skorowidz pokazuje zasięg mapy na Białorusi i Ukrainie (kilka dużych i kilka małych arkuszy). | | | | | | | Availability of Deutsches Reich (Gen. Gouv.) 1:50,000 | | 200 | Directorate of Military Survey | Skorowidz
brytyjskiego Directorate of Military Survey, pokazujący arkusze
(oryginały, lub kopie) w bibliotece brytyjskiej wojskowej służby
kartograficznej w latach 50. XX wieku. Nie różni się treścią od
skorowidzów amerykańskich (choć nie uwzględnia „małych” i „normalnych”
arkuszy), jednak podaje również wzmiankę o „materiałach”, na nowe
arkusze, z Warszawy i okolic, które Niemcy nie zdażyli już zapewne
wykorzystać do stworzenia map tego terenu. |
Karte des Deutschen Reiches,
tzw. „Generalstabskarte” 1:100 000
Najbardziej znana mapa niemiecka, w
wersji
4-arkuszowej często oznaczona, jako „Einheitsblatt” lub „Großblatt”.
Mapy te wydawane były przez Reichsamt fuer Landesaufnahme, a w czasie
wojny, również przez kartograficzne służby Wehrmachtu. Z tego powodu,
dużą część arkuszy wydano w łącznie kilkunastu edycjach, oraz różnych
wariantach, np jako mapę przeszkód terenowych dla wojsk panzernych,
tzw. “Panzerkarte”. Mapy z terenów “sąsiednich”, oraz państw podbitych
przez III Rzeszę, były zwykle kopiami, lub przeróbkami map tychże
państw, np. map czeskich, radzieckich, czy polskich.
Wszystkie przeskanowane arkusze
dostępne są za pośrednictwem skorowidza w Mapsterze.
Poniżej, dla orientacji, kilka oryginalnych skorowidzów tych map.
„Kreiskarten” i „Umgebungskarten”, w
skali 1:100 000
Oparte na mapie „Karte des Deutschen
Reiches”,
pokazują dodatkowo granice administracyjne i obiekty interesujące dla
turystów, np młodzieżowe, itd.
Wszystkie arkusze dostępne są w Mapsterze:
Kreiskarten
Umgebungskarten
Sonderkarten
(w tym kilka map “specjalnych”, jak wydanie polowe, czy mapa poligonu
Mitte, itd)
Manöverkarten
(mapy wyprodukowane przy okazji manewrów)
Kilka oryginalnych skorowidzów tych map:
Niemieckie mapy ZSRR, 1939 - 1942, 1:50 000 i 1:100 000 oparte na mapach radzieckich.
Zacytuję
anonimową osobę, która miała okazję widzieć dość duże zbiory tych map:
“wariantom nie ma końca”. Pojedyncze arkusze, podwójne, poczwórne, po
trzy, albo po dziewięć. Przedruki map radzieckich bez zmian, albo z
poprawkami, z dodrukiem nazw w alfabecie łacińskim, aktualizowane z
meldunków wywiadowczych a czasem ze zdjęć lotniczych, czasem rysowane
zupełnie od nowa…
Najprawdopodobniej w lecie 2013 roku udostępnimy
skorowidze tych map, jednak chwilowo mamy zaledwie kilkanaście arkuszy
w obu skalach, i nie przewidujemy większych zbiorów w tym roku.
Topografische Übersichtskarte des Deutsches Reiches 1:200 000
Mapa,
która miała zastąpić – uznaną za przestarzałą – Mapę Przeglądową Europy
Środkowej (Uebersichtskarte von Mitteleuropa) w skali 1:300 000. Z
zastąpienia nic nie wyszło, niemiecka “trzysetka” dobiła do końca II
wojny światowej, podczas gdy „dwusetka” zmarła śmiercią naturalną ok.
1941 – 1943 roku, choć po wojnie wróciła do łask i rozwijana w RFN.
Wszystkie skany dostępne w
Mapsterze, zwykle w rozdzielczości 400 dpi.
Dwa oryginalne skorowidze dostępne poniżej:
Mapy z lat 1919 - 1945 w skali 1:300
000, kontynuacja „Übersichtskarte von Mittleuropa”.
Wczesne
arkusze (Frankfurt, Königsberg) to przedruki map Königlich Preußischen
Landesaufnahme, sprzed pierwszej wojny światowej. Od ok. połowy lat 30.
zaczęto kopiować mapy polskie (mapa operacyjna WIG 1:300 000), a w
czasie II wojny światowej, również wykorzystywać mapy radzieckie w
skali 1:100 000 i 1:200 000. Ok. 1942 roku nastąpiło wyróżnienie typu
“Osteuropa”, a następnie “Mitteleuropa” / “Europa”. Oprócz olbrzymiej
liczby arkuszy, kolejnych wydań i uaktualnień, istniały również wydania
specjalne, z dodrukiem fortyfikacje (Befestigungskarte), wydania
wojskowo-geograficzne (Mil-Geo-Karte), drogowe (Reichs-Autokarte), a
znaczna liczba arkuszy, tzw. Fliegerausgabe, posiada nadruk siatki
lotniczej (Luftwaffe Meldenetz, Lw.M.N, niektóre również siatkę dla
myśliwców (Jägergradnetz).
Wszystkie
arkusze dostępne są w Mapsterze (UWAGA! – duży skorowidz, ładuje się
BARDZO wolno!)
(na
Mapsterze są również zestawy łączone tego typu map z lat 1939 – 1945)
Poniżej przedstawiamy kilka oryginalnych skorowidzów:
Nietypowe wydanie mapy 1:300 000:
Straßenzustandkarte
3G
Trudno
określić, czy jest to wydanie z I czy z II wojny światowej, być może
wydanie polowe z 1940 – 41 r., pokazuje okolice Łomży
Niemiecka mapa 1:500 000
Wszystkie arkusze dostępne w
Mapsterze
Dwa oryginalne skorowidze:
Übersichtskarte von Europa und Vorderasien 1:800 000
Przed I wojna światową określana jako
„Operationskarte”. Mapa zarzucona na rzecz skali 1: 1 000 000 w drugiej
połowie lat 30. XX wieku.
Arkusze tej mapy dostępne w
Mapsterze
Oryginalny skorowidz z 1939 roku:
ÜBERSICHTSKARTE
VON EUROPA UND VORDERASIEN
(Sonderausgabe) Weltkarte 1:1 000 000 (WK)
Arkusze tej
mapy dostępne w Mapsterze (na razie niewiele)
Oryginalny skorowidz
| Weltkarte
1:1 000 000 (skorowidz) |
Type |
Kolor |
Rozmiar |
DPI |
Rok |
Wydawca |
Uwagi |
| Ubersichtskarte
zur Durchgängigkeit des Pripetgebieties |
WK 1000 (Mil.-Geo) |
k |
21 |
400 |
III.1944 |
Abt. f. Kr. u.Verm Wes (IV Mil.-Geo) |
Bardzo
ciekawe, wojskowo-geograficzne wydanie wycinka “mapy świata” w skali
1:1 000 000 (miliona), pokazujące rejon bagien poleskich, oraz dość
dokładny opis na marginesach. Mapa wydrukowana na odwrocie niemieckiej,
wojskowo-geograficznej (Mil-Geo) trzysetki o nazwie “Dąbrowiza”,
dostępnej wśród map w skali 1:300 000. |
Niemieckie mapy administracyjne i
inne (kolejowe, drogowe, pocztowe, itd), II wojna swiatowa, w Mapsterze
Mapy wydawnictw
prywatnych w Mapsterze:
Ravensteins
Freytag und Berndt
Flemming
Mapy
turystyczne, przede wszystkim z rejonów górskich
(Karkonosze, G.
Sowie, itd), różnych wydawnictw prywatnych – w Mapsterze
|
jest i fotomapa Lututowa. Skorzystaj z wyszukiwarki- http://igrek.amzp.
